Khai Tâm | Khoa học - Triết học | Khái Niệm Then Chốt Trong Nghiên Cứu Giới

Khái Niệm Then Chốt Trong Nghiên Cứu Giới

Dịch giả: Nguyễn Thị Minh
Nhà xuất bản: NXB Phụ Nữ
Công ty phát hành: NXB Phụ Nữ
Số trang: 448
Hình thức bìa: Bìa mềm
Ngày xuất bản: 07/2022
Trọng lượng (gr):675
  • Giá bìa: 168.000 đ
  • Tại Sách Khai Tâm: 142.800 đ
  • Tiết kiệm: 25.200 đ (15%)

Giá trị & dịch vụ cộng thêm:

  •  Bookmark miễn phí
  • Giao hàng miễn phí cho đơn hàng từ 200.000 đ (nội thành HCM) và từ 500.000 đ (ngoại thành HCM/ Tỉnh) 
  • Với mỗi 90k trong đơn hàng, quý khách được tặng 1 
  • Bao đọc sách hay, đổi ngay nếu dở (chi tiết)
  •  Bao sách miễn phí nếu có yêu cầu
Số lượng:

MỞ THEN CÀI CHỐT KHÁI NIỆM, HAY LỜI MỜI VÀO HÀNH TRÌNH “NGẮM KỲ HOA DỊ THẢO” TRONG NGHIÊN CỨU GIỚI

Nếu xem khoa học là lĩnh vực tư duy bằng khái niệm, thì có lẽ muốn tìm hiểu một ngành khoa học, không gì hay hơn là bắt đầu từ các khái niệm then chốt trong lĩnh vực ấy. Cuốn sách này mong muốn cung cấp cho bạn tấm bản đồ để tư duy về một lĩnh vực còn tương đối mới mẻ ở Việt Nam và cả trên thế giới. Bạn có thể dùng nó như một cẩm nang để tra cứu khi cần thiết, cũng có thể đọc liên tục như một nhập môn, hoặc đọc ngẫu hứng như những mảnh ghép của bức tranh đặc biệt về nghiên cứu giới.

Người dệt nên bức tranh này là hai nữ học giả đến từ thế giới học thuật phương Tây, GS. Jane Pilcher và GS. Imelda Whelehan. Trong Lời tựa, họ tự nhận mình là các học giả da trắng, trung lưu. Sự thành thật ngay từ đầu này có thể gợi ra những ngại ngần về việc: Liệu họ có đại diện cho những tiếng nói thiên lệch, ít quan tâm đến người nằm ngoài bối cảnh hoạt động của mình hay không? Tuy nhiên, đọc sách, chúng ta sẽ dần nhận ra một văn phong khách quan, đa dạng. Ta thấy những trang viết khá xúc động về người đồng tính, cũng thấy nội dung về người thẳng, có những trang về nữ quyền da trắng, cũng có cả khái niệm của nữ quyền da đen, da màu, các nước châu Á, v.v.
Vậy bạn có thể mong chờ gì ở cuốn sách này? Nó dự định sẽ đưa bạn vào một hành trình “dạo chơi”. Dù tính khái quát và nhập môn có thể khiến bạn có cảm giác mình chỉ “cưỡi ngựa xem hoa”, nhưng biết đâu, nếu đủ tinh tế và kiên nhẫn, nhiều bông hoa mới nhìn thoáng qua đã khiến bạn lưu luyến không muốn rời chân đi, bạn muốn ghé lại lâu hơn, và rồi sẽ bén duyên với lĩnh vực này, chẳng hạn. Vì vậy, tôi sẽ không gọi hành trình bạn sắp trải nghiệm đây là “cưỡi ngựa xem hoa” mà là hành trình “ngắm kỳ hoa dị thảo”.

Hành trình “ngắm kỳ hoa dị thảo”

Đọc cuốn sách này, bên cạnh việc có được một hiểu biết khái quát về các khái niệm, có phần tài liệu tham khảo tương đối đầy đủ, toàn diện để tìm đọc thêm, bạn còn có được rất nhiều kiến thức thú vị, vỡ lẽ ra nhiều điều mà trước đây mình có thể không ngờ tới. Bạn sẽ hiểu được lĩnh vực nghiên cứu giới nói chung, nữ quyền luận nói riêng, không phải là một bức tranh thuần nhất mà vô cùng phức tạp, nhiều màu vẻ. Sức sống của nó chính nằm ở sự phức tạp, nhiều màu vẻ này, và động lực để nó không ngừng phát triển là ngay cả các ý niệm tưởng chừng hiển nhiên nhất cũng có thể bị chất vấn, nhờ vậy mà khoa học mới tiến lên. Chúng ta có xu hướng nghĩ rằng “dị tính luyến ái” là bình thường ư? Thực ra thuật ngữ “dị tính luyến ái” ra đời sau “đồng tính luyến ái”, và phân tích cho đến cùng thì nó không “bình thường” gì lắm: “Dị tính luyến ái bị định nghĩa bởi những quy chuẩn chỉ thực sự chi phối một loại xung lực của tính dục, và đó là xung lực sinh sản, ‘tính bình thường’ của nó bắt nguồn từ các mệnh lệnh sinh học về sinh sản, bỏ ‘dị tính luyến ái trong một góc tối tăm, ảm đạm, tiềm năng có niềm vui và sự phấn khích của nó hầu như chưa được công nhận và khám phá’ (Beasley và cộng sự 2012: 1)” (mục “Dị tính luyến ái”). Bạn nghĩ rằng tinh thần của nữ quyền luận nằm ở “tình chị em” nương tựa, đoàn kết cùng chống lại tình trạng bị áp bức chung ư? Sẽ có những chất vấn rất mạnh mẽ, chẳng hạn của bell hooks, “tình chị em” bị các định nghĩa của phụ nữ da trắng tư sản chi phối, và dựa trên ý tưởng sai lầm là có một tình trạng áp bức chung - “việc nhấn mạnh Tình chị em thường được coi là viện đến tình cảm để che đậy chủ nghĩa cơ hội của những phụ nữ da trắng tư sản có tính thao túng. Nó được coi là một sự che đậy, nhằm che giấu sự thật: nhiều phụ nữ bóc lột và áp bức những phụ nữ khác (hooks 1986: 127-128)” (mục “Tính liên tầng”).

Cuốn sách có thể làm bạn thấy “sốc” khi đọc về những giai đoạn cực đoan trong sự phát triển của lĩnh vực này, khi có những nhà nữ quyền ủng hộ “chủ nghĩa ly khai”, kiên quyết gạt bỏ nam giới ra khỏi không chỉ những cuộc họp hay chương trình nghị sự của họ, mà còn cả quan hệ tình cảm, khi những nhà nữ quyền này phản đối phụ nữ ân ái, yêu đương nam giới vì cho rằng làm như vậy là “ngủ với kẻ thù” và hành vi giao hợp thâm nhập chính là một hình thức tái tạo những quy chuẩn áp bức của nam giới (!?). Nhưng những giai đoạn cực đoan ấy rồi cũng qua đi, các quan điểm cực đoan bị chất vấn, và các nhà nữ quyền luận đồng ý với nhau rằng, nam giới không phải kẻ thù của phụ nữ, thực ra không giới nào nên là kẻ thù của giới nào, chúng ta nên bắt tay để cùng xây dựng một không gian sống bình đẳng, vì trong một hệ thống nhiều áp bức, không có giới nào hoàn toàn hạnh phúc và không bị đàn áp, như nhiều người đã nhận ra. Cuốn sách không chỉ giúp ta lần lại lịch sử phát triển của nghiên cứu giới, mà còn khiến ta hình dung ra không khí học thuật hiện vẫn đang sôi nổi. Ta cũng học được rằng, nữ quyền phát triển chính nhờ những sự phê phán, và vì có sự phê phán không ngừng, sự không thống nhất luôn luôn mà nữ quyền không bao giờ dừng lại. Ở Việt Nam, từ “phê phán” dường như mang nghĩa xấu, và vì ngại đụng chạm, ngại phê phán, khoa học của chúng ta có lẽ không có được các bàn luận rốt ráo, mà mỗi người chỉ ở trong cái giếng của mình, ngại đụng chạm với người khác và ngại bị đụng chạm, nên ta không bàn được vấn đề gì đến nơi đến chốn. Trái lại, ta học được ở đây phong thái làm việc của các nhà nữ quyền, họ hoàn thiện lý thuyết của mình nhờ vào sự phê phán của đồng nghiệp, và chính nhờ sự phê phán đó, có vẻ như lý thuyết của họ toàn vẹn hơn. Pateman, tác giả của lý thuyết về “khế ước tính dục” đã tiếp thu sự phê phán, và sau đó tham gia cùng với chính những người phê phán mình trong nhiều tuyển tập. Connell cũng hoàn thiện lý thuyết về nam tính bá quyền của mình nhờ được/bị phê phán thường xuyên, liên tục, và phản hồi với các phê phán bằng cách… cộng tác với người phê phán mình để tiếp tục ra sách chung. Cùng suy tư với các khái niệm và tác giả, ta có thể nhìn về các hiện tượng giới ở Việt Nam từ một góc nhìn mới, và biết đâu, khi dữ liệu đủ mạnh, ta có thể có được những chất vấn ngược trở lại với lý thuyết bắt nguồn từ phương Tây, là điều mà người dịch tha thiết mong đợi khi muốn giới thiệu tài liệu này.
***
Ở tuổi “trăng tròn”, tôi đã từng rất say mê nghe Thế Lữ, một nhà thơ, giới thiệu về một nhà thơ khác, Xuân Diệu, “Nhà thi sĩ ấy là một chàng trai trẻ hiền hậu và say mê, tóc như mây vướng trên đài trán thơ ngây, mắt như bao luyến mọi người, (…). Chàng đi trên đường thơ, hái những bông hoa gặp dưới bước chân, những hương sắc nảy ra bởi ánh sáng của lòng chàng…” (trích Lời giới thiệu Thơ Thơ). Cuốn sách này tất nhiên không phải là thơ, nó cũng không phải là ánh sáng mà là quá trình miệt mài làm việc với hai ngôn ngữ, luôn cần kiên nhẫn thay vì cảm xúc; và công việc của người chuyển ngữ tất nhiên không tương đồng với công việc của một thi sĩ. Tuy nhiên, nói như thế không có nghĩa là không có nhiều mộng tưởng đẹp đẽ và say mê trong cuốn sách này. Có thể nói, nó đánh dấu một giai đoạn nhất định trong tiến trình giới thiệu về nghiên cứu giới ở Việt Nam. Đây là cuốn sách tiếp theo trong bộ Phụ nữ tùng thư - Tủ sách Giới và Phát triển, sau khi Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam đã lần lượt giới thiệu các công trình nghiên cứu trường hợp về queer, nghiên cứu nữ giới, và sắp tới một công trình kinh điển về nghiên cứu nam giới sẽ được ra mắt. Hình dung ra việc bạn đang cần tấm bản đồ để đi vào “mê lộ” giới nhiều tầng vỉa, lại nhiều ngõ ngách, tôi cố gắng làm cho ngôn ngữ tiếng Việt sáng sủa và rõ ràng hết mức có thể. Nhiều thuật ngữ lần đầu xuất hiện, tôi cố gắng làm rõ thêm bằng các chú thích. Mong ước của tôi là đến một ngày, chúng ta có thể nói chuyện với nhau bằng những khái niệm của nghiên cứu giới mà không còn cảm thấy nó xa lạ và mang “tính thuật ngữ” nữa. Để chúng ta có thể tư duy về những vấn đề quen thuộc ở ngay xung quanh mình từ một góc nhìn khách quan, ít định kiến hơn. Để bản dịch có thể ra mắt, tôi muốn cảm ơn gia đình và bạn bè với rất nhiều yêu thương trong quá trình tôi làm việc với sách. Cảm ơn các bạn trẻ ở The Ladder đã là những độc giả đầu tiên đầy say mê, hào hứng, cũng là những nhà nghiên cứu giới đầy hứa hẹn trong tương lai - các bạn Trần Quan Thoại, Thái Thị Thanh Thảo, Trịnh Ngọc Trâm, Đặng Lan Anh. Tôi cũng cảm ơn Thạc sĩ Đặng Thái Hà ở Viện Văn học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã đọc bản thảo và cho tôi những nhận xét, góp ý vô cùng đáng quý. Đặc biệt, tôi cảm ơn TS. Hoàng Phong Tuấn, người bạn đồng hành, người đàn ông ủng hộ cho nữ quyền, cho bình đẳng giới, và là người lên ý tưởng bìa cho tất cả những cuốn sách tôi đã dịch ở Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam.

Sài Gòn, tháng 6/2022
Nguyễn Thị Minh

Trích dẫn:

“Nếu xem khoa học là lĩnh vực tư duy bằng khái niệm, thì có lẽ muốn tìm hiểu một ngành khoa học, không gì hay hơn là bắt đầu từ các khái niệm then chốt trong lĩnh vực ấy. Cuốn sách này mong muốn cung cấp cho bạn tấm bản đồ để tư duy về một lĩnh vực còn tương đối mới mẻ ở Việt Nam và cả trên thế giới. Bạn có thể dùng nó như một cẩm nang để tra cứu khi cần thiết, cũng có thể đọc liên tục như một nhập môn, hoặc đọc ngẫu hứng như những mảnh ghép của bức tranh đặc biệt về nghiên cứu giới.” (Trích Lời giới thiệu của người dịch)

“… 50 khái niệm tập trung trong sách này không phải là các lựa chọn ngẫu nhiên và không theo tiêu chuẩn nào, trái lại, chúng đại diện cho một trình bày về nghiên cứu giới, vừa như một chuyên môn học thuật, vừa là viễn tượng rộng hơn trên nhiều lĩnh vực và ranh giới của tri thức. Việc lựa chọn 50 khái niệm then chốt của chúng tôi hoàn toàn không dễ làm, cũng không cố định…” (Trích Dẫn nhập của tác giả)

 

Lời khen

“Được gói gọn một cách đầy lôi cuốn thành bảng danh mục bỏ túi dành cho người mới bắt đầu, cuốn sách này cũng mang hương vị của một giáo khoa thư dành cho các học giả và sinh viên để định vị quá trình tiến triển của các khái niệm mới trong nghiên cứu giới và trong khoa học xã hội có tính liên ngành.” (Meena Gopal, Trung tâm Nghiên cứu phụ nữ, Đại học Phụ nữ SNDT, Mumbai, Ấn Độ)

Cảm nhận từ độc giả

Có thể bạn quan tâm

Mời bạn thảo luận hoặc đánh giá về sản phẩm này